Nghiên cứu độc tính
1. Thử nghiệm độc tính cấp tính: Đây là những bước đầu tiên trong việc đánh giá độ an toàn của các thành phần. Động vật thí nghiệm (chẳng hạn như chuột nhắt) được cho dùng liều cao thành phần sản phẩm y tế cùng một lúc và phản ứng của chúng trong một khoảng thời gian ngắn (thường là trong vòng 14 ngày) được quan sát, bao gồm thay đổi hành vi, triệu chứng ngộ độc và tử vong. Ví dụ: các liều lượng khác nhau của thành phần sản phẩm y tế được hòa tan và tiêm vào dạ dày của động vật thí nghiệm và liều gây chết trung bình (LD50), là liều có thể gây tử vong cho 50% động vật thí nghiệm, được ghi lại. Nếu giá trị LD50 thấp, điều đó cho thấy thành phần đó độc hại hơn; ngược lại, nếu giá trị cao thì sơ bộ cho thấy thành phần này tương đối an toàn về mặt độc tính cấp tính.
2. Thử nghiệm độc tính mãn tính: Thử nghiệm độc tính mãn tính có chu kỳ tương đối dài, thường kéo dài vài tháng hoặc thậm chí nhiều năm. Động vật thí nghiệm liên tục ăn thành phần sản phẩm y tế với liều lượng thấp trong thời gian dài để mô phỏng tình huống con người sử dụng sản phẩm y tế trong thời gian dài. Trong quá trình thử nghiệm, người ta quan sát thấy những thay đổi về các chỉ số sinh lý của động vật như trọng lượng cơ thể, các chỉ số sinh hóa máu (chức năng gan, chức năng thận, v.v.) và những thay đổi về mô bệnh học (kiểm tra phần các cơ quan như gan, thận và trái tim). Ví dụ, một số chất chiết xuất từ thực vật có thể gây tổn thương gan của động vật sau khi uống liều thấp trong thời gian dài và nguy cơ tiềm ẩn này có thể được phát hiện thông qua các xét nghiệm độc tính mãn tính.
3. Xét nghiệm độc tính gen: Những loại xét nghiệm này chủ yếu được sử dụng để phát hiện xem các thành phần trong sản phẩm y tế có thể gây tổn hại cho vật liệu di truyền (DNA) hay không, dẫn đến đột biến gen hoặc sai lệch nhiễm sắc thể. Các phương pháp thường được sử dụng bao gồm xét nghiệm Ames, xét nghiệm vi nhân tủy xương chuột và xét nghiệm quang sai nhiễm sắc thể. Thử nghiệm Ames sử dụng vi khuẩn để phát hiện khả năng gây đột biến của các thành phần. Nếu số lượng đột biến hoàn nguyên ở vi khuẩn tăng lên, điều đó cho thấy rằng thành phần này có thể có độc tính di truyền. Xét nghiệm vi nhân tủy xương chuột đánh giá mức độ tổn hại của nhiễm sắc thể bằng cách quan sát tỷ lệ vi nhân trong tế bào tủy xương chuột. Sự gia tăng tỷ lệ vi nhân có nghĩa là có thể có nguy cơ nhiễm độc gen.
Thử nghiệm lâm sàng trên người
1. Giám sát các chỉ số an toàn: Trong các thử nghiệm lâm sàng trên người, trước tiên, tình nguyện viên được sàng lọc nghiêm ngặt để loại trừ các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. Sau khi tình nguyện viên lấy thành phần sản phẩm y tế, một loạt các chỉ số an toàn sẽ được theo dõi chặt chẽ như các dấu hiệu sinh tồn (huyết áp, nhịp tim, nhịp hô hấp, v.v.), các chỉ số huyết học (công thức máu, chức năng đông máu, v.v.), sinh hóa các chỉ số (đường huyết, lipid máu, chức năng gan, thận…) và các chỉ số nước tiểu (protein trong nước tiểu, lượng đường trong nước tiểu, v.v.). Ví dụ, khi đánh giá một thành phần mới trong sản phẩm hỗ trợ sức khỏe giảm cân, các nhà nghiên cứu sẽ thường xuyên kiểm tra chức năng gan của những người tình nguyện vì một số thành phần giảm cân có thể gây gánh nặng cho gan.
2. Quan sát các phản ứng bất lợi: Bất kỳ phản ứng bất lợi nào xảy ra trong quá trình dùng thuốc của người tình nguyện sẽ được ghi lại chi tiết, bao gồm các triệu chứng, thời gian xảy ra, mức độ nghiêm trọng, thời gian và liệu có cần can thiệp y tế hay không. Các phản ứng bất lợi có thể bao gồm khó chịu nhẹ ở đường tiêu hóa (như buồn nôn, nôn, tiêu chảy), phản ứng dị ứng (phát ban, ngứa, khó thở) hoặc các triệu chứng ở các hệ thống khác (như nhức đầu, chóng mặt, v.v.). Ví dụ, một số sản phẩm y tế chứa vitamin A liều cao có thể gây ra các triệu chứng như chóng mặt và buồn nôn ở người, đồng thời các tỷ lệ và đặc điểm phản ứng bất lợi này có thể được phát hiện thông qua các thử nghiệm lâm sàng.
3. Nghiên cứu dược động học (Liên quan đến an toàn): Dược động học chủ yếu nghiên cứu quá trình hấp thu, phân phối, chuyển hóa và bài tiết (ADME) của các thành phần sản phẩm y tế trong cơ thể con người. Hiểu được đặc điểm dược động học của các thành phần giúp đánh giá sự tích tụ của chúng trong cơ thể và nguy cơ độc tính tiềm ẩn. Ví dụ, nếu thời gian bán hủy của chất chuyển hóa của một thành phần trong cơ thể rất dài, nó có thể dẫn đến sự tích tụ dần dần trong cơ thể, do đó làm tăng nguy cơ nhiễm độc. Bằng cách phát hiện sự thay đổi nồng độ của các thành phần và chất chuyển hóa của chúng trong các mẫu sinh học như máu và nước tiểu theo thời gian, các nhà nghiên cứu có thể xác định khoảng liều thích hợp để tránh tích tụ quá nhiều thành phần trong cơ thể.
Nghiên cứu tương tác thành phần
1. Tác dụng hiệp đồng hoặc đối kháng với các thành phần khác: Sản phẩm y tế thường chứa nhiều thành phần và các thành phần này có thể có tác dụng hiệp đồng hoặc đối kháng lẫn nhau, ảnh hưởng đến độ an toàn. Ví dụ, ở một số viên vitamin tổng hợp và khoáng chất, sự hấp thu canxi và sắt có thể ảnh hưởng lẫn nhau. Nếu dùng đồng thời liều cao canxi và sắt, canxi có thể ức chế hấp thu sắt, lâu dài có thể dẫn đến thiếu máu do thiếu sắt; tuy nhiên, ở một tỷ lệ thích hợp, chúng có thể hợp tác với nhau để thúc đẩy cơ thể con người sử dụng các chất dinh dưỡng đồng thời tránh những tác dụng phụ. Các nhà nghiên cứu sẽ nghiên cứu sự tương tác giữa các thành phần thông qua các thí nghiệm in vitro (như thí nghiệm nuôi cấy tế bào) và thí nghiệm in vivo (thí nghiệm trên động vật hoặc thí nghiệm trên người).
2. Tương tác với thuốc: Sự tương tác giữa các thành phần sản phẩm y tế và thuốc cũng là trọng tâm của việc đánh giá tính an toàn. Nhiều thành phần sản phẩm y tế có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa hoặc hiệu quả của thuốc. Ví dụ, chiết xuất St. John's wort, một thành phần phổ biến trong sản phẩm y tế, có thể tạo ra hệ thống enzyme cytochrome P450 trong gan. Khi dùng đồng thời với một số loại thuốc chống trầm cảm (chẳng hạn như sertraline), nó sẽ đẩy nhanh quá trình chuyển hóa của thuốc và làm giảm hiệu quả của thuốc. Các nhà nghiên cứu sẽ nghiên cứu sự tương tác giữa các thành phần sản phẩm y tế và thuốc thông qua các phương pháp như xác định hoạt động của enzyme chuyển hóa thuốc và theo dõi nồng độ thuốc trong huyết tương để đưa ra gợi ý về liều lượng hợp lý và tránh xảy ra các phản ứng bất lợi.
Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa liều lượng và độ an toàn
1. Xác định phạm vi liều lượng an toàn:Thông qua các nghiên cứu về độc tính nói trên, thử nghiệm lâm sàng trên người, v.v., các nhà nghiên cứu sẽ xác định phạm vi liều lượng an toàn của các thành phần sản phẩm y tế. Phạm vi này thường được lấy từ dữ liệu thực nghiệm và phân tích thống kê. Trong phạm vi liều lượng an toàn, nhìn chung không có phản ứng phụ hoặc tác dụng độc hại rõ ràng. Ví dụ: đối với vitamin C, lượng khuyến nghị hàng ngày cho người lớn bình thường là 100 - 200 mg. Trong phạm vi liều lượng này, nó có thể có tác dụng chống oxy hóa và các chức năng sức khỏe khác và sẽ không gây ra phản ứng bất lợi nghiêm trọng; tuy nhiên, nếu ăn quá nhiều (chẳng hạn như vài gram trở lên mỗi ngày), nó có thể dẫn đến các vấn đề như tiêu chảy và sỏi tiết niệu.
2. Đánh giá mối quan hệ giữa liều lượng và đáp ứng: Mối quan hệ giữa liều lượng và phản ứng bất lợi hoặc phản ứng độc hại, tức là mối quan hệ giữa liều lượng và phản ứng, được nghiên cứu. Khi liều lượng của các thành phần sản phẩm y tế tăng lên, tỷ lệ và mức độ nghiêm trọng của các phản ứng bất lợi hoặc phản ứng độc hại có thể tăng theo. Bằng cách thiết lập mô hình liều lượng đáp ứng, mức độ rủi ro ở các liều lượng khác nhau có thể được dự đoán chính xác hơn. Ví dụ, khi nghiên cứu tính an toàn của một loại chiết xuất thảo dược nhất định, người ta thấy rằng khi dùng liều lượng dưới một mức nhất định, không có phản ứng bất lợi rõ ràng nào được quan sát thấy; tuy nhiên, khi liều vượt quá một ngưỡng nhất định, tỷ lệ phản ứng bất lợi bắt đầu tăng lên và có mối tương quan thuận với liều lượng. Việc nghiên cứu mối quan hệ liều lượng-đáp ứng này giúp cung cấp cho người tiêu dùng những hướng dẫn sử dụng hợp lý và tránh những rủi ro về an toàn do sử dụng quá mức.
